Από τις υδατοκαλλιέργειες και τη ναυπηγική μέχρι τις υπεράκτιες ανεμογεννήτριες και τη θαλάσσια βιοτεχνολογία, η γαλάζια οικονομία συνδέει ένα ευρύ φάσμα επαγγελμάτων. Η τεχνολογική εξέλιξη και η ανάγκη προστασίας του περιβάλλοντος αλλάζουν το περιεχόμενο της εργασίας και δημιουργούν νέες απαιτήσεις γνώσεων και δεξιοτήτων.
Η μελέτη «Γαλάζια οικονομία και απασχόληση: Επαγγέλματα, δεξιότητες και προοπτικές», που εξέδωσε το ΙΝΕ ΓΣΕΕ, χαρτογραφεί αυτές τις αλλαγές. Εξετάζει τους βασικούς κλάδους, τα επαγγέλματα που συνδέονται με αυτούς και τις προϋποθέσεις για να μετατραπούν οι αναπτυξιακές δυνατότητες σε ευκαιρίες απασχόλησης.
Τι είναι η γαλάζια οικονομία;
Η γαλάζια οικονομία περιλαμβάνει οικονομικές δραστηριότητες που συνδέονται με τη θάλασσα και τις παράκτιες περιοχές. Σε αυτές ανήκουν η αλιεία, η υδατοκαλλιέργεια, η ναυτιλία, οι λιμενικές υπηρεσίες, η ναυπήγηση και επισκευή πλοίων, καθώς και ο παράκτιος και θαλάσσιος τουρισμός.
Παράλληλα, αναπτύσσονται πεδία όπως η θαλάσσια ανανεώσιμη ενέργεια, η αφαλάτωση, η γαλάζια βιοτεχνολογία και η θαλάσσια έρευνα.
Για την Ελλάδα, οι δραστηριότητες αυτές έχουν ιδιαίτερη σημασία λόγω της γεωγραφίας της και της σύνδεσης πολλών τοπικών οικονομιών με τη θάλασσα. Η ανάπτυξή τους, ωστόσο, συνδέεται με μια βασική προϋπόθεση: τη διατήρηση των θαλάσσιων πόρων και των οικοσυστημάτων από τα οποία εξαρτώνται.
Ποια επαγγέλματα συνδέονται με τη γαλάζια οικονομία;
Η μελέτη καταγράφει επαγγελματικές διαδρομές διαφορετικών εκπαιδευτικών επιπέδων και ειδικοτήτων. Ενδεικτικά:
Αλιεία και υδατοκαλλιέργειες: αλιείς, προσωπικό μονάδων εκτροφής, βιολόγοι, ιχθυολόγοι και τεχνικοί με γνώσεις βιώσιμης παραγωγής.
Λιμένες και θαλάσσιες μεταφορές: προσωπικό διακίνησης φορτίων, στελέχη εφοδιαστικής αλυσίδας, ναυτικοί, αξιωματικοί καταστρώματος και μηχανικοί πλοίων.
Ναυπήγηση και ναυπηγοεπισκευή: ναυπηγοί, μηχανολόγοι, συγκολλητές, τεχνίτες μεταλλικών κατασκευών και εγκαταστάτες σωληνώσεων.
Παράκτιος και θαλάσσιος τουρισμός: επαγγελματίες φιλοξενίας, στελέχη τουριστικών υπηρεσιών και επαγγελματίες δραστηριοτήτων θαλάσσιας αναψυχής.
Θαλάσσια ενέργεια και αφαλάτωση: μηχανικοί ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, τεχνικοί εγκατάστασης και συντήρησης, χημικοί μηχανικοί και τεχνικοί αυτοματισμών.
Γαλάζια βιοτεχνολογία και έρευνα: βιολόγοι, χημικοί, ερευνητές, εργαστηριακοί τεχνικοί και επιστήμονες δεδομένων.
Οι προοπτικές διαφοροποιούνται ανά κλάδο και ειδικότητα. Η ανάπτυξη μιας δραστηριότητας δεν συνεπάγεται την ίδια αύξηση της ζήτησης για όλα τα επαγγέλματα που συνδέονται με αυτή.
Πώς αλλάζουν τα παραδοσιακά επαγγέλματα;
Σημαντικό μέρος του μετασχηματισμού αφορά επαγγέλματα που ήδη υπάρχουν.
Στα λιμάνια, η ψηφιοποίηση και οι αυτοματισμοί αλλάζουν την οργάνωση και την παρακολούθηση των εργασιών. Στη ναυτιλία, η μετάβαση σε καύσιμα χαμηλότερων εκπομπών και η χρήση ψηφιακών συστημάτων δημιουργούν πρόσθετες απαιτήσεις για τα πληρώματα και τα στελέχη.
Στη ναυπηγική, η ενεργειακή αποδοτικότητα και οι νέες τεχνολογίες πλοίων ενισχύουν τη σημασία της εξειδικευμένης τεχνικής γνώσης. Αντίστοιχα, στις υδατοκαλλιέργειες αποκτούν μεγαλύτερη βαρύτητα η παρακολούθηση των συνθηκών εκτροφής, η προστασία των οργανισμών και η περιβαλλοντική διαχείριση.
Η επαγγελματική εμπειρία παραμένει πολύτιμη, αλλά χρειάζεται να υποστηρίζεται από πρόσβαση σε σύγχρονες γνώσεις και κατάρτιση.
Ποιες δεξιότητες αποκτούν μεγαλύτερη σημασία;
Η μελέτη αναδεικνύει τρεις βασικές κατηγορίες δεξιοτήτων, οι οποίες συνδυάζονται διαφορετικά σε κάθε επάγγελμα.
Πράσινες δεξιότητες: γνώσεις για τη βιώσιμη παραγωγή, την περιβαλλοντική διαχείριση, τη μείωση των εκπομπών και την κυκλική οικονομία.
Ψηφιακές δεξιότητες: χρήση ψηφιακών εργαλείων, συστημάτων αυτοματισμού και εφαρμογών επεξεργασίας δεδομένων. Σε εξειδικευμένους ρόλους περιλαμβάνονται τα γεωγραφικά συστήματα πληροφοριών και η τεχνητή νοημοσύνη.
Διοικητικές και κοινωνικές δεξιότητες: επικοινωνία, συνεργασία, διαχείριση έργων και κρίσεων, καθώς και ικανότητα εργασίας σε διεθνή και πολυπολιτισμικά περιβάλλοντα.
Το ζητούμενο είναι κάθε εργαζόμενος να μπορεί να αποκτά τις δεξιότητες που αντιστοιχούν στο αντικείμενο και στις αλλαγές της εργασίας του.
Τι χρειάζεται για να αξιοποιηθούν οι προοπτικές απασχόλησης;
Οι δυνατότητες της γαλάζιας οικονομίας χρειάζονται επενδύσεις, κατάλληλες υποδομές και σύνδεση της εκπαίδευσης με τις πραγματικές ανάγκες των επαγγελμάτων.
Η μελέτη υπογραμμίζει τη σημασία της συνεργασίας εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, ερευνητικών κέντρων και επιχειρήσεων, της ενίσχυσης της διά βίου μάθησης και της στήριξης των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Αναδεικνύει επίσης την ανάγκη ειδικού σχεδιασμού για τις νησιωτικές και παράκτιες περιοχές.
Η ποιότητα των θέσεων εργασίας και η δίκαιη κατανομή των ωφελειών αποτελούν ουσιαστικό μέρος αυτής της μετάβασης. Η ανάπτυξη των θαλάσσιων δραστηριοτήτων αποκτά κοινωνικό όφελος όταν προσφέρει επαγγελματικές προοπτικές στους εργαζομένους και στηρίζει τις τοπικές κοινωνίες, προστατεύοντας παράλληλα το φυσικό περιβάλλον.